تینا مزدکی_اگر به طور تصادفی به دوران پیشین گام بردارید و قصد داشته باشید به دیدار نیاکان هومو ساپینس خود در حدود ۴۱٬۰۰۰ سال پیش بروید، پیشنهاد میشود که حتماً ضدآفتاب بههمراه داشته باشید؛ یا حتی بهتر از آن، لباسی مناسب انتخاب کرده و برای یافتن پناهگاهی در یک غار آماده شوید. نتایج تحقیقات تازهای از دانشگاه میشیگان نشان میدهد که در زمان یک وارونگی فاجعهبار میدان مغناطیسی زمین، اجداد ما احتمالا با استفاده از این تدابیر توانستهاند در برابر اشعههای مضر خورشیدی جان خود را محفوظ دارند. در کنار این، بهنظر میرسد نئاندرتالها موفق به انطباق با این نوآوریها نشده و به سرعت منقرض شدند.
حرکت مواد مذاب در هستهی خارجی زمین سبب شکلگیری جریانهای الکتریکی میشود. این جریانها میدان مغناطیسیای ایجاد میکنند که دور کرهی زمین پیچیده و از آن در برابر پرتوهای کیهانی مضر محافظت میکند. در حال حاضر، این میدان مغناطیسی شامل دو قطب شمال و جنوب است، که این امر دلیل پدید آمدن شفقهای قطبی در مناطق با میدان مغناطیسی قویتر میباشد.
اما این قطبها پایدار نیستند و گهگاه از مکان جغرافیایی خود جابهجا میشوند. این پدیده با نام «انحراف ژئومغناطیسی» (geomagnetic excursion) شناخته میشود و تاکنون بیش از ۱۸۰ مرتبه در تاریخ زمین رخ داده است. آخرین نمونه از این رخدادها مربوط به حدود ۴۱٬۰۰۰ سال پیش است که بهعنوان «انحراف لاشامپ» (Laschamps excursion) شناخته میشود. به تازگی، با کشف یک فسیل سالم از درختی باستانی، محققان به نگاهی تازه به آشوبهای ژئومغناطیسی ناشی از این رویدادهای فاجعهبار دست یافتند.
در زمان انحراف لاشامپ، قطب شمال مغناطیسی بهسمت اروپا حرکت کرده بود. محققان با بهرهگیری از بازسازی سهبعدی سامانه ژئوفضایی زمین دریافتند که میدان مغناطیسی در این دوره تنها حدود ۱۰ درصد از قدرت عادی خود را داشت. در حالی که شفقهای قطبی جذاب ممکن است اجداد ما را تحت تأثیر قرار داده باشند، این میدان ضعیف همچنین سبب افزایش شدت پرتوهای فرابنفش و کیهانی میشد. پرتوهای کیهانی توانستهاند لایهی اوزون را تخریب کرده و بهاینترتیب نور فرابنفش بیشتری را به سطح زمین منتقل کنند.
آگنیت موکهوپادهی، دانشگاه میشیگان
این شبیهسازی سهبعدی همچنین نمایانگر این است که وقوع انحراف لاشامپ توأم با یک دوره خاص از حضور نیاکان انسانها بر روی کره زمین بود؛ دورهای که نیاکان هومو ساپینس در همسایگی نئاندرتالها بهسر میبردند. چنین شرایطی خطرات جدی برای سلامتی انسانها بههمراه داشت؛ از آسیبهای چشمی تا ناهنجاریهای مادرزادی.
اما آنها چگونه از این شرایط جان سالم بهدر بردند؟ شواهد باستانشناسی از مکانهای باستانی نشاندهندهی افزایش استفاده از غارها و پوشاک دوختهشده است؛ مدارکی چون سوزنها و سنبههای استخوانی. این لباسها نه تنها از گرما محافظت میکردند، بلکه موانعی بر سر راه اشعههای مضر میساختند و به هومو ساپینس اجازه میدادند با امنیت بیشتر از پناهگاههای خود فاصله بگیرند و به جستوجوی غذا بروند.
جالب توجه است که در این دوره، استفاده از رنگدانههای اُخرا (قرمز و زرد) بهطور قابلملاحظهای افزایش یافته است. اُخرا که ترکیبی از اکسید آهن، رس و سیلیس است، تنها در نقاشیهای غاری کاربرد نداشته، بلکه زمانی که به شکل پودر درآید و بر روی پوست مالیده شود، عملکردی مشابه با ضدآفتاب معدنی دارد.
راوِن گاروی، دانشیار انسانشناسی در دانشگاه میشیگان بیان میکند: «برخی آزمایشهای تجربی نشان دادهاند که اُخرا خاصیت ضدآفتابگونه دارد و بهعنوان یک ضدآفتاب موثر عمل میکند. افزایش تولید این ماده و ارتباط آن با انسانهای آناتومیکی مدرن در دوران انحراف لاشامپ، احتمال استفاده از آن برای این منظور را تقویت میکند.»
گاروی تأکید میکند که یافتههای این تحقیق بیشتر بر اساس همبستگی هستند و لذا این مطالعه صرفاً یک فرضیه نوآورانه در توضیح اینکه چرا در حدود ۴۱٬۰۰۰ سال پیش هومو ساپینس برتری پیدا کرد و نئاندرتالها به زوال رفتند، میباشد.
منبع: newatlas
۵۸۳۲۳