نبرد جهانی برای دستیابی به با ارزش‌ترین گنجینه تاریخ

علی ترابی: تراشه‌ها برای تحلیل و درک داده‌ها حیاتی هستند. اطلاعات در دنیای کنونی به رقیب نفت تبدیل شده و نفت نیز به مانند خون در رگ‌های اقتصاد جاری است. اهمیت و نقش برجسته‌ی نیمه‌هادی‌ها زمانی نمایان‌تر گردید که پاندمی کرونا باعث اختلال در تولید ریزتراشه‌ها در آسیا شد و اختلالاتی در زنجیره‌ی فناوری جهانی به وجود آورد.

اکثر فناوری‌های نیمه‌رسانا از ایالات متحده سرچشمه گرفته‌اند، اما هم‌اکنون تایوان و کره جنوبی در این صنعت تسلط دارند. چین به عنوان بزرگ‌ترین بازار قطعات الکترونیک، به شدت تمایل دارد تا به یک بازیگر مستقل در صنعت تراشه تبدیل شود. ایالات متحده به منظور محدود کردن جاه‌طلبی‌های چین در حوزه‌ی تراشه، در حال اعمال تعرفه‌هایی بر صادرات و واردات این کشور است. شرکت‌های فناوری چین، از جمله زیرمجموعه‌های هوآوی، در فهرست تحریمی ایالات متحده قرار دارند، که بدین معنا است که تأمین‌کنندگان و صادرکنندگان ریزتراشه در آمریکا باید قبل از فروش به این زیرمجموعه‌ها، مجوزهای لازم را از دولت خود دریافت کنند. نگرانی‌های امنیتی ایالات متحده موجب این محدودیت‌ها و تحریم‌ها شده و همزمان این کشور چین را به رقابت ناعادلانه تجاری متهم کرده است.

دولت بایدن منابع قابل توجهی از دولت فدرال را صرف راه‌اندازی خط تولید تراشه‌ها در ایالات متحده کرده است تا وابستگی به چند شرکت محدود در شرق آسیا کاهش یابد. ترامپ ابراز کرده که روش بایدن را نمی‌پسندد و کارگزاران او روند و میزان هزینه‌های دولت قبلی را کند کرده‌اند. به نظر می‌رسد ترامپ ترجیح می‌دهد که بر تراشه‌سازان خارجی تعرفه وضع کند تا آن‌ها برای تولیدات خود به ایالات متحده بیایند. چند کشور دیگر نیز در تلاش هستند تا صنایع نیمه‌رسانای خود را تحت حمایت دولت تقویت کرده و آن‌ها را به خاک خود بازگردانند.

چه کسانی کنترل عرضه ریزتراشه‌ها را دارند؟

صنعت تراشه‌سازی به طور روزافزون در حال انحصاری شدن است. ارزش کارخانه‌های جدید تراشه‌سازی به حدود بیست میلیارد دلار می‌رسد و ایجاد آن‌ها سال‌ها طول می‌کشد و برای سودآوری باید به صورت مداوم کار کنند. این شرایط موجب شده تنها سه شرکت در سطح جهانی از فناوری‌های پیشرفته برخوردار شوند: شرکت ساخت ریزتراشه تایوان (TSMC)، سامسونگ الکترونیک از کره جنوبی و اینتل در ایالات متحده. شرکت‌های تایوانی TSMC و سامسونگ به عنوان ریخته‌گر در این صنعت عمل کرده و برای شرکت‌های جهانی خدمات ارائه می‌دهند. بزرگ‌ترین شرکت‌های فناوری جهان به بهترین تولیدکنندگان ریزتراشه که غالباً در تایوان قرار دارند، وابسته هستند.

شرکت‌هایی چون تگزاس اینسترومنت (Texas Instruments) و اس‌.تی مایکروالکترونیک. ان. وی از تولیدکنندگان کلیدی قطعاتی هستند که در بهینه‌سازی قدرت پردازش و کنترل دما در اسمارت‌فون‌ها مورد استفاده قرار می‌گیرند. در این زمینه دسترسی چین به تجهیزات مورد نیاز برای پیشرفت در حوزه‌های تکنولوژی نوآورانه (Cutting-edge) محدود شده است که به شدت به سرمایه‌گذاری و تولید موفق وابسته‌اند.

آیا محدودیت‌های اعمال‌شده بر چین توسط آمریکا مؤثر است؟

با وجود تلاش‌های گسترده‌ی چین برای توسعه صنعت ریزتراشه در داخل کشور، کشورهای تولیدکننده‌ی تراشه هنوز به مقدار زیادی به ایالات متحده و دیگر فناوری‌های خارجی وابسته هستند و دسترسی آن‌ها به طرح‌ها و تجهیزات خارجی رو به کاهش است. وضعیت در مورد پیشرفته‌ترین ریزتراشه‌های مورد استفاده در هوش مصنوعی و ابررایانه‌ها پیچیده‌تر گردیده است. ایالات متحده در سال ۲۰۲۲ کنترل‌های سخت‌گیرانه‌تری را بر صادرات ریزتراشه‌های پیشرفته و ابررایانه‌ها به کار گرفت تا چین را در توسعه‌ی توانایی‌های تهدیدآمیز نظامی محدود کند.

این سخت‌گیری‌ها شامل ریزتراشه‌های تولید شده توسط انویدیا می‌شود که در پیشرفت هوش مصنوعی حیاتی‌اند و ممکن است به چین ارسال شوند. هرچند که محدودیت‌ها و سخت‌گیری‌های ایالات متحده نتوانسته پیشرفت‌های گسترده‌ی چین در حوزه‌ی هوش مصنوعی را متوقف کند. در ژانویه‌ی امسال، استارتاپ دیپ‌سیک (DeepSeek) در هانگژو از یک مدل هوش مصنوعی رونمایی کرد که از نمونه‌های اپن‌ا‌ی‌ (OpenAI) و پلتفرم متا پیشی گرفته و با هزینه‌ی کمتری توسعه یافته است. رسانه‌های چین، جامعه فناوری این کشور را با مشخصه‌هایی چون عدم وابستگی به بازار جهانی و بهبود توانمندی‌ها، به عنوان یک موفقیت بزرگ و به یادماندنی معرفی کردند.

“““html

تحریم‌ها و محدودیت‌های جدیدی برای چین معرفی شدند.

وضعیت پیشرفت چین در عرصه تولید تراشه چگونه است؟

شرکت هووای در حال ساخت یک شبکه‌ی تولید نیمه‌رساناها در سرتاسر چین است که به شرکت‌های تحت تحریم آمریکا این امکان را می‌دهد که از این محدودیت‌ها فرار کنند. در سال ۲۰۲۳، هووای یک اسمارتفون با فناوری پردازش هفت نانومتری را معرفی کرد که فراتر از آنچه قوانین ایالات متحده اجازه می‌دهد، پیشرفته بود. با این حال، باید گفت که تحریم‌های ایالات متحده به طور مؤثری تلاش‌های هووای و دیگر تولیدکنندگان تراشه چینی را در دستیابی به پیشرفته‌ترین نیمه‌رساناها حداقل تا کنون خنثی کرده است. از ماه‌های پایانی سال ۲۰۲۴، هووای از ریزتراشه‌های هفت نانومتری در محصولات نسل آینده خود استفاده خواهد کرد و این نشان‌دهنده دشواری در ارتقاء به نسل جدید تولیدات است.

برنامه‌های ترامپ چه هستند؟

دولت ترامپ از آوریل، فروش تراشه‌های اچ. بیست (H20) توسط شرکت انویدیا به چین را ممنوع کرد؛ این اقدام بر تنش‌ها بین آمریکا و چین افزود و به گفته شرکت سانتاکلارا (Santa Clara) در کالیفرنیا، به مشتریان چینی پنج و نیم میلیارد دلار خسارت خواهد زد. طبق گزارش بلومبرگ، تراشه‌های اچ. بیست به گونه‌ای طراحی شده بودند که با محدودیت‌های قبلی صادرات ایالات متحده سازگار باشند. پیش‌تر، مقامات دولت ترامپ با همتایان هلندی و ژاپنی در مورد محدودیت صادرات شرکت الکترون توکیو و هلدینگ ای. اس. ام. ال. مهندسان ان. وی دیدار داشتند تا از صادرات به چین جلوگیری کنند.

دیگر کشورها چه اقداماتی را پیش می‌برند؟

اتحادیه اروپا با هدف افزایش ظرفیت کارخانه‌های محلی تراشه‌سازی، طرح سرمایه‌گذاری ۴۶ میلیارد دلاری را اعلام کرده است. کمیسیون اروپا برآورد کرده که سرمایه‌گذاری‌های عمومی و خصوصی در این بخش به بیش از ۱۰۸ میلیارد دلار خواهد رسید. هدف این است که تا سال ۲۰۳۰ سهم محصولات به ۲۰ درصد بازار جهانی دو برابر شود.

ژاپن و کره جنوبی نیز در حال برنامه‌ریزی برای سرمایه‌گذاری میلیاردها دلار به منظور تقویت تولید تراشه در کشور خود هستند. وزیر تجارت ژاپن حدود ۲۵.۳ میلیارد دلار برای یک کمپین تراشه در سال ۲۰۲۱ تأمین کرد. این پروژه‌ها شامل دو کارخانه تی. اس. ام. سی در جنوبی کوماموتو و دیگری در شمال هوکایدو می‌باشد، چون ژاپن در پی پروژه‌ی نوآورانه- رپید کورپ- و تولید انبوه تراشه‌های منطقی دو نانومتری در سال ۲۰۲۷ است.

شرکت‌های تراشه‌ساز ژاپنی در صف مقدم طراحی تجهیزات تراشه‌ هستند، در حالی که غول‌های کره جنوبی مانند سامسونگ و اس. کی. هاینوکس بازیگران اصلی تراشه‌های حافظه، به ویژه محصولاتی که انویدیا به آن‌ها وابسته است، محسوب می‌شوند.

هند در فوریه ۲۰۲۴ به منظور توسعه کارخانه‌های نیمه‌رسانا، سرمایه‌گذاری پانزده میلیارد دلاری را تأیید کرده است. این شرکت شامل طرح پیشنهادی تاتا گروپ است که قصد دارد نخستین کارخانه تراشه‌سازی هند را بسازد. همچنین، عربستان سعودی به قصد کاهش وابستگی به سوخت فسیلی سرمایه‌گذاری عمومی قابل توجهی در بازار تراشه خواهد داشت.

کارخانه‌ی تراشه‌سازی آلمان به دلیل بحران سیاسی و عدم سرمایه‌گذاری مداوم شرکت اینتل به ارزش سی میلیارد یورو (۳۰.۹ میلیارد دلار) در شهر ماگدبورگ، از تحقق عنوان ابرقدرت نیمه‌رسانا بازمانده است.

بزرگترین خطر در تولید جهانی تراشه؛ خطر جنگ احتمالی بر سر تایوان

چین همواره گفته است که جزیره تایوان در ۱۰۰ مایلی (۱۶۰ کیلومتری) سواحل چین بخشی از قلمرو این کشور است و در صورت اعلام استقلال رسمی تایوان، به آن حمله خواهد کرد. آمریکا نیز یکی از حامیان اصلی دولت تایوان به شمار می‌آید. این جنگ احتمالی ممکن است موجب جدا شدن غول تراشه‌سازی تایوانی یعنی تی. اس. ام. سی (TSMC) از مشتریان جهانی‌اش شود. تی. اس. ام. سی به تنهایی یک مدل تجاری ریخته‌گری دارد و تراشه‌هایی را می‌سازد که دیگران طراحی کرده‌اند.

مشتریان بزرگی چون اپل از تی. اس. ام. سی سفارش‌های زیادی برای تولید قطعات صنعتی مهم دارند و امروزه جهانیان به این شرکت وابسته‌اند. در سال ۲۰۲۲ این شرکت تایوانی بر اساس درآمد، اینتل را پشت سر گذاشت. رسیدن به سطح تی. اس. ام. سی از دید ثروت و تخصص نیازمند سال‌ها سرمایه‌گذاری و فرصت‌های مناسب است.

منبع:‌ بلومبرگ

۵۸۵۸

“`