طبق گزارش خبرگزاری صحت خبر و به نقل از دیجیاتو، ایالات متحده با آزمایش لیزری بسیار قدرتمند تحت عنوان «ZEUS»، گام بلندی در دنیای فناوری لیزرهای پرتوان برداشته است. این لیزر توانایی ایجاد انرژی فراتر از مصرف کل برق جهانی را در زمان کوتاهی دارد و بهعنوان قویترین لیزر در تاریخ آمریکا شناخته میشود.
بر اساس اطلاعات ارائهشده توسط دانشگاه میشیگان، نخستین آزمایش رسمی سیستم لیزری ZEUS (بهاختصار Zettawatt-Equivalent Ultrashort pulse laser System) توانست موفق به تولید انرژی چشمگیر ۲ پتاوات (۲ هزار تریلیون وات) شود. برای مقایسه، این میزان برقی که تولید شد بیش از ۱۰۰ برابر کل مصرف انرژی در زمین است؛ البته این توان فقط برای مدت بسیار کوتاهی، حدود ۲۵×۱۰⁻¹⁸ ثانیه (۲۵ کوینتیلیونم یک ثانیه) برقرار بود.
قدرتی فراتر از تصور در لیزر ZEUS ایالات متحده
لیزری که به نام زئوس، خدای قوی اساطیر یونانی، نامگذاری شده، اکنون بهواقع در حد نامش درخشش پیدا کرده است. این سیستم به اندازه یک سالن ورزشی و بهعنوان جانشین لیزر قبلی این دانشگاه یعنی HERCULES شناخته میشود که توان خروجی آن ۳۰۰ تراوات بود.
در این آزمایش، پالس لیزری به یک محفظه پر از گاز هلیوم تابانده شد. با برخورد لیزر به ذرات هلیوم، الکترونها از اتمهای هلیوم جدا شدند و پلاسما تشکیل شد؛ وضعیتی که شامل ترکیبی از یونهای مثبت و الکترونهای آزاد است.
این الکترونهای آزاد بهسرعت پشت موج پالس لیزر شتاب گرفتند؛ این پدیده با عنوان شتابدهی Wakefield شناخته میشود. زیرا هنگامیکه نور در پلاسما با سرعت کمتری حرکت میکند، الکترونها میتوانند به پرتو لیزر برسند و حتی از آن سبقت بگیرند.
این آزمایش بهواقع پیشزمینهای برای آزمایش اصلی سیستم لیزری ZEUS محسوب میشود که قرار است تا پایان سال جاری میلادی اجرایی شود. در این مرحله، الکترونهایی که به وسیله لیزر شتابگرفتهاند، با پالسهای لیزری دیگر که از جهتی مخالف تابانده میشوند، برخورد خواهند کرد. این برخورد باعث میشود که قدرت لیزر ۳ پتاواتی بهطور ظاهری تا یک میلیون برابر بیشتر جلوه کند و از همین رو اصطلاح معادل زتاوات یا «Zettawatt-Equivalent» برای این سیستم لیزری بهکار رفته است.
برای اینکه لیزر ZEUS به دلیل قدرت بسیار بالایش به محیط اطراف آسیب نرساند، از ابزارهای نوری خاصی برای انکسار استفاده میشود. این دستگاهها پالس اولیه لیزر که در محدوده مادونقرمز قرار دارد را در زمان مشخصی پخش میکنند؛ به این معنی که آن را کمی طولانیتر و کشیدهتر میکنند.
کاربردهای علمی و صنعتی لیزر ZEUS در عصر کنونی
یکی از اهداف کلیدی ZEUS تولید پرتوهایی از الکترون با انرژی مشابه شتابدهندههای ذرهای بسیار بزرگ اما در ابعادی کوچکتر و با هزینهای بسیار پایینتر است. هزینه ساخت ZEUS تنها ۱۶ میلیون دلار است و دانشگاه میشیگان آن را بسیار بهصرفه میداند.
با اینکه شلیک ZEUS فقط چند کوینتیلیونم یک ثانیه زمان برد، نتیجه آن نمایانگر سالها تحقیق، توسعه و کالیبراسیون دقیق است. این لحظات کوتاه میتوانند فرصتهای بزرگی برای پیشرفت علم به ارمغان آورند.

«ویچسلاو لوکین»، مدیر برنامه فیزیک در بنیاد ملی علوم آمریکا (NSF) و ناظر پروژه ZEUS، در ارتباط با این پروژه اظهار داشت: «تحقیقات بنیادی مرکز ZEUS میتواند کاربردهای فراوانی داشته باشد، از جمله بهبود تصویربرداری بافتهای نرم و توسعه فناوریهای درمان سرطان و سایر بیماریها.»
بهعلاوه، ZEUS میتواند به تحقیق در زمینه جتهای پوزیترون اطراف سیاهچالهها یا مکانیزمهای فوران پرتوهای گاما نیز کمک کند.
«فرانکلین دالر»، استاد فیزیک و نجوم در دانشگاه کالیفرنیا و ناظر این آزمایش، گفت: «یکی از ویژگیهای جذاب ZEUS این است که تنها یک چکش لیزری بزرگ نیست؛ بلکه میتوان پرتو لیزر را به چندین بخش تقسیم کرد. وجود چنین منبع ملی مهمی که به کاربران خود فرصت میدهد بر روی ایدههای نویدبخش علمی کار کنند، نقش اساسی در بازگرداندن جایگاه پیشرو آمریکا در علوم لیزرهای پرقدرت خواهد داشت.»
آزمایش موفق سامانه ZEUS بهعنوان یک پیشرفت اساسی در حوزه فیزیک لیزر و ذرات تلقی میشود. این پروژه نهتنها از نظر فناوری پیشرفته و مقرونبهصرفه است بلکه میتواند راهکاری برای شتابدهندههای بزرگ و پرهزینه باشد. ZEUS همچنین بستری برای پیشبرد تحقیقات بنیادی در حوزههای مختلفی چون فیزیک ذرات، اخترفیزیک، تصویربرداری پزشکی و درمان سرطان فراهم کرده است.
۲۲۷۲۲۷