طبق گزارش صحت خبر، در ۴۵ کیلومتری جنوب شرقی تهران، جایی که رودخانههای جاجرود و دماوند به هم میپیوندند، سد ماملو در گذشته به عنوان نمادی از مدیریت منابع آبی شناخته میشد. این سد خاکی با ظرفیت ۲۵۰ میلیون مترمکعب، با هدف تأمین آب شرب و کشاورزی شهرهای پاکدشت، ورامین، قرچک و جنوب تهران ساخته شده بود. اما اکنون، با صرفاً ۱۵ درصد پرشدگی، سد ماملو نه تنها دیگر از منابع آبی محافظت نمیکند، بلکه نشاندهنده بحرانی است که ناشی از خشکسالی و سوءمدیریت بر منابع آبی تحمیل شده است.
در گزارشی از مهر ذکر شد که سد ماملو، که اولین بار در سال ۱۳۸۶ آبگیری خود را آغاز کرد، در سال ۹۴ به اوج ظرفیت خود رسید و ۲۵۰ میلیون مترمکعب آب را در خود جا داد. با این حال، به طور نگرانکنندهای، اکنون سطح آب آن به حدود ۳۷.۵ میلیون مترمکعب کاهش یافته، که فقط ۱۵ درصد از ظرفیت مخزن را تشکیل میدهد. یکی از کارشناسان محلی که در سال ۹۴ از این سد بازدید کرده بود، اظهار داشت که در آن زمان سطح آب آنقدر بالا بود که احساس میکردیم این سد قادر است همواره تشنگی این منطقه را برطرف کند. حال وضعیت آب را ببینید؛ واقعاً نیاز است تا در مصرف آب دقت کنیم.
سرانه مصرف آب در جنوب شرق تهران دو برابر استاندارد ملی است
مدیرعامل شرکت آب و فاضلاب جنوب شرقی استان تهران، آمار ناراحتکنندهای از وضعیت مصرف آب ارائه داد و به خبرنگار مهر گفت: استاندارد مصرف آب در کشور ۱۳۰ لیتر در روز برای هر نفر است، اما در جنوب شرق تهران، سرانه مصرف به حدود دو برابر این میزان میرسد.
علی منصور بقایی افزود که اگر هر فرد روزانه ۲۰ لیتر کمتر آب مصرف کند، میتوانیم در مدت ۳۰ روز، معادل با حجم فعلی مخزن سد ماملو صرفهجویی کنیم.
این اظهارات نشاندهنده فاصله عمیق بین الگوی مصرف بهینه و رفتار واقعی شهروندان است. بقایی هشدار داد که با ادامه این روند، به ویژه در ماههای گرم پیشرو، جنوب شرق تهران با بحران جدی آب مواجه خواهد شد.
بخشی از زمینهای زراعی به خاطر کم آب شدن در سال جاری زیر کشت نرفته است
سد ماملو نقش حیاتی در تأمین آب شرب و زراعت شهرهای پاکدشت، ورامین، قرچک و پیشوا ایفا میکند. گزارشها نشان میدهد که این سد سالانه ۳۰ میلیون مترمکعب آب شرب برای جنوب شرق تهران فراهم میکند، اما در فصول خشک این مقدار به شدت کاهش مییابد. کاهش منابع آب به زراعت دشت ورامین، که از قطبهای تولید محصولات کشاورزی پایتخت به شمار میآید، آسیب میزند.
کشاورزان محلی اعلام کردهاند که به دلیل کمبود آب، تعدادی از زمینهایشان در سال جاری زیر کشت نرفته است. همچنین افت کیفیت آب به علت آلایندههای ناشی از فاضلابهای صنعتی و خانگی در بالادست سد، چالشی دیگر برای تصفیهخانههای منطقه است.
علاوه بر خشکسالی، سوءمدیریت منابع آبی و آلودگی رودخانه جاجرود، وضعیت سد ماملو را بحرانیتر کرده است. ورود فاضلاب از شهرهایی چون بومهن، رودهن و پردیس به رودخانه جاجرود، کیفیت آب سد را تحت تأثیر قرار داده و هزینههای تصفیه را افزایش داده است.
در سال ۱۴۰۱، کدورت آب سد ماملو به حدی رسید که انتقال آب به تصفیهخانه هفتم تهران برای مدتی متوقف شد و مناطق جنوب شرقی با افت فشار و قطعی آب مواجه شدند. این مسائل ضرورت به تکمیل تصفیهخانههای اطراف سد و نظارت دقیقتر بر منابع بالادستی را نشان میدهد.
دولت در پاسخ به این بحران، اقداماتی را در دست بررسی دارد. محمدصادق معتمدیان، استاندار تهران، از طرحهای کوتاهمدت و بلندمدت برای مدیریت منابع آبی خبر داده که از جمله شامل انتقال آب از سد لار و تکمیل حلقه قمر بنیهاشم به منظور توزیع عادلانهتر آب در استان است.
صرفهجویی ۲۰ درصدی مصرف آب فشار بر منابع آبی را به شدت کاهش میدهد
همچنین، شرکت آب و فاضلاب شرق استان تهران با راهاندازی گشتهای کنترل مصرف، تلاش دارد مصرف غیرمجاز را کاهش دهد و شهروندان را به نصب مخزنهای ذخیره آب teşvik کند. اما کارشناسان معتقدند که بدون همکاری فعال شهروندان، این تدابیر کافی نخواهد بود. اگر مصرف آب ۲۰ درصد کاهش یابد، معادل ۳۰۰ میلیون مترمکعب صرفهجویی در سال، میتواند فشار بر سد ماملو و سایر سدهای تهران را به طور قابلتوجهی کاهش دهد.
سد ماملو، که زمانی امید میلیونها نفر برای تأمین آب بود، اکنون به آینهای از بحران کمآبی در تهران تبدیل شده است.
خشکسالی، مصرف غیربهینه و آلودگی، این سد را به مرز فروریختن نزدیک کردهاند. صدای هشدار کارشناسان، روحانیون و مدیران، یک پیام مشترک دارد: زمان برای اقدام محدود است.
مردم جنوب شرق تهران، که زندگی و معیشتشان به این سد وابسته است، باید با صرفهجویی مسئولانه، بخشی از بار این بحران را تحمل کنند. اما مسئولیت تنها بر دوش شهروندان نیست؛ دولت نیز باید با مدیریت بهینه منابع، تکمیل زیرساختهای تصفیه و جلوگیری از آلودگی، راه را برای آیندهای پایدار هموار کند.
سد ماملو هنوز میتواند نگهبان آب باشد، به شرط آنکه همگان، از شهروند تا مسئول، به آب مهربانتر باشند.
۲۲۳۲۱۷