طبق گزارش صحت خبر، سرویس امنیتی اوکراین (SBU) با طراحی و اجرای یک عملیات ویژه به نام «عملیات تار عنکبوت» (Operation Spider Web)، با بهرهگیری از پهپادها، توانست امکانات هوانوردی مهم روسیه را در عمق سرزمین این کشور هدف قرار دهد.
اوکراین به ادعای خود، حمله به چندین پایگاه هوایی در عمق خاک روسیه را به انجام رسانده و بمبافکنهای استراتژیک هستهای Tu-95 و Tu-22M3 و همچنین هواپیماهای هشدار زودهنگام A-50 را نابود کرده است.
در این عملیات، از پهپادهای FPV (First-Person View) بهرهبرداری شد؛ اینکه پهپادهای کوچک به کاربر این امکان را میدهند تا با استفاده از دوربین نصبشده بر روی آنها، از زوایای پرندگان دید داشته باشد و بهطور مشابه با یک بازی ویدیویی آنها را کنترل کند.
پرواز در ارتفاع پایین، برای فرار از دید رادار، دقت بالا در اصابت به هدف و هزینه ساخت اندک (معمولاً کمتر از ۱۰۰۰ دلار) از جمله ویژگیهای بارز این پهپادها به شمار میآید.
این نوع پهپادها به دلیل ابعاد کوچک و امواج رادیویی ضعیف، به آسانی توسط سامانههای دفاعی هوایی قابل شناسایی و پیگیری نیستند. این پهپادها در کامیونهایی با ظاهری غیرنظامی پنهان شدند و امکان استتار در مکانهای پارکینگ یا مناطق روستایی را فراهم کردند.
در زمان مناسب، پوشش محل نگهداری این پهپادها بهصورت خودکار یا با کنترل از راه دور برداشته شد و پهپادها به پرواز درآمدند. این سیستم پنهانکاری یکی از نقاط قوت کلیدی عملیات به حساب میآید.
سیستمهای هدایتی: از GPS تا هوش مصنوعی
اگرچه هنوز جزئیات دقیقی از این عملیات در دست نیست، ولی بهطور کلی احتمال میرود که از سه نوع سیستم هدایت برای انجام چنین عملیاتی استفاده شده باشد.
هدایت دستی (FPV با اپراتور)
- نیاز به نزدیکی به اهداف
- آسیبپذیری در برابر اختلالات رادیویی (jamming)
هدایت GPS برنامهریزیشده
- پرواز خودکار بر اساس مختصات مشخص شده
- قابل پیگیری در صورت شنود سیگنالهای رادیویی
هوش مصنوعی و تطبیق تصویری
- استفاده از الگوریتمهای بینایی ماشین برای تشخیص اهداف (بهعنوان مثال، شناسایی بمبافکنها از بالا)
- بدون نیاز به ارسال و دریافت سیگنال، بنابراین مقاوم در برابر اختلالات رادیویی و مخفیکارانه است
- قابلیت حمله بدون دخالت انسانی
نشانههایی مانند پوشاندن هواپیماها با لاستیک در روسیه نشاندهنده نگرانی مسکو از پهپادهای مجهز به بینایی ماشین و تطبیق تصویر است.
آسیبپذیری زیرساختها
از منظر مهندسی دفاعی، پایگاههای هوایی روسیه فاقد ساختارهای بتنی مقاوم بودند. در تصاویر منتشرشده، مشاهده میشود که هواپیماها در فضای باز جا داده شدهاند که در برابر حملات مستقیم، حتی از سوی پهپادهای کوچک، بسیار آسیبپذیر هستند.

این نقطهضعف سالهاست در مباحث کارشناسان نظامی مطرح شده، ولی تا به امروز نه تنها در روسیه بلکه حتی در پایگاههای نظامی آمریکا در اقیانوس آرام تغییراتی در این زمینه ایجاد نشده است.
در نهایت، این عملیات نشان داد که دانش فنی و خلاقیت میتواند بر تجهیزات گرانقیمت غلبه کند. حمله پهپادی اخیر اوکراین یک نمونه بارز از جنگ نامتقارن فناورانه محسوب میشود. این عملیات تأکید میکند که در عصر پهپادها، هوش مصنوعی و مهندسی خلاقانه، حتی کشورهایی با منابع محدود نیز میتوانند به زیرساختهای استراتژیک دشمن ضربه بزنند.
منبع: twz , kyivpost , reuters
۵۸۵۸